spiritsofafrica foto04

Big Five

The Big Five (of Six...)

De term Big Five kom je vaak tegen in Zuid-Afrika. Hij staat voor de vijf diersoorten in Afrika die door jagers beschouwt werden als het moeilijkst te schieten: buffel, leeuw, luipaard, neushoorn en olifant. De term grote 5 slaat in dit verband niet op het grootste of gevaarlijkste dier. Het nijlpaard bijvoorbeeld is groter dan de leeuw en wordt als gevaarlijker dan de buffel beschouwt. Tegenwoordig wordt de term in dit verband nog veel gebruikt door toeristen in Afrika op zoek naar de vijf op safari.

In Zuid-Afrika hoor je soms ook wel Big Six, daar bedoelt men dan mee dat de walvissen die je in het seizoen rond Hermanus of Plettenberg Bay kunt zien zwemmen er eigenlijk ook bijhoren. Groot zijn ze in ieder geval wel en een boottripje vanuit een van deze plaatsen is zeker de moeite waard.

 

Olifanten

big-five-elephants.gif

De olifanten (Elephantidae) vormen een familie uit de orde der slurfdieren (Proboscidea), waartoe de grootste hedendaagse landzoogdieren behoren. Grotere landzoogdieren (zoals het Indricotherium) hebben bestaan, maar zijn uitgestorven. Het woord olifant komt van het Italiaanse elefanti, dat weer uit het Arabisch werd overgenomen van El-Hanti. De Arabieren namen het woord over van de Indiërs. Het Hindi woord hanti komt van het Sanskriet hantis (hij heeft grote handen ofwel voeten): olifant.

Olifanten onderscheiden zich van andere dieren doordat ze een lange slurf bezitten, die zij als grijporgaan gebruiken, bijvoorbeeld om voedsel op te pakken en zich met water en zand te bestrooien.

Een mannetje wordt stier of bul genoemd en een vrouwtje koe.

Olifanten leven in matriarchale groepen, bestaande uit enkele volwassen koeien met hun onvolwassen kalveren. Volwassen bullen leven voornamelijk solitair en voegen zich alleen bij de groep om met geslachtsrijpe koeien te paren. Tijdens de paartijd raakt een bul, door hormonale veranderingen, zodanig opgewonden dat hij onberekenbaar en daardoor zeer gevaarlijk wordt.

Volwassen olifanten bereiken vaak een gewicht van 3 tot 5 ton bij een schofthoogte van ongeveer 3 meter. Uitschieters zijn mogelijk; de zwaarste olifant woog ongeveer 12 ton, maar dit was niet de grootste olifant. Dit record werd behaald door een bul die meer dan 4 meter hoog was met een gewicht van ongeveer 8 ton.

Olifanten hebben in principe geen vijanden, de enige uitzondering hierop vormt de mens. Afgedwaalde kalveren en zieke olifanten vallen af en toe wel ten prooi aan roofdieren. Dit komt echter zelden voor omdat olifanten enorm krachtige dieren zijn en een aanval makkelijk kunnen weerstaan. Hierdoor gaat zelfs de leeuw de olifant liever uit de weg.

De slurf

Aan de bovenvoorzijde van de kop van de olifant zit een lange slurf. Hiermee kan een olifant allerlei dingen vastpakken. Eigenlijk is de slurf een heel lange neus met een bovenlip er aan vast. Aan het eind van de slurf zitten de neusgaten. Daardoor kan een olifant ruiken waar eten te vinden is. Met een soort vingertje aan de slurf grijpt een olifant zijn voedsel. Een Afrikaanse savanne-olifant heeft zelfs twee van die vingertjes. De slurf wordt ook gebruikt om mee te drinken en te wassen; de olifant zuigt zijn slurf vol water en spuit dat in zijn bek of hij gebruikt zijn slurf als douche. Een olifant kan met zijn slurf een trompetterend geluid maken. Een andere functie van de slurf is om mee te vechten. Uit voorzorg kan een olifant ter bescherming zijn slurf oprollen.

Een volwassen slurf weegt maarliefst zo’n 150 kilo. Het is een bundel van bloedvaten, vet, lymphevaten, zenuwen, bindweefsels en spieren bedekt met een gerimpelde lichtbehaarde huid. Een wetenschapper uit de negentiende eeuw schatte dat de slurf ongeveer 40.000 spieren had. Een recenter onderzoek wees echter uit dat de slurf ruim 148.000 spieren bevat. Aan de buitenkant lopen in de lengterichting van de slurf vier lange spierbundels; één aan de voorkant van de slurf, één aan de achterkant en twee aan de zijkanten. Die zorgen voor het bewegen van de slurf. Verder zitten van boven naar beneden vele tienduizenden kleine spiertjes die zorgen voor de fijnregeling.

Soorten

Tot 2001 werd gedacht dat er twee olifantensoorten waren, de Aziatische en de Afrikaanse olifant. Op veel websites en in veel boeken is dit (in 2003) nog zo vermeld. DNA-onderzoek heeft echter aangetoond dat de Afrikaanse olifantensoort uit twee soorten bestaat, die onderling grote genetische verschillen hebben, net zo veel verschil als bijvoorbeeld tijgers en leeuwen. Deze soorten zijn de bosolifant en de savanneolifant. Ook uiterlijk verschillen de twee Afrikaanse soorten. De bosolifant is kleiner, heeft kortere en smallere slagtanden, rondere oren, en een andere vorm van de kop.

 

Leeuwen

big-five-lion.gif

De leeuw (Panthera leo) is een groot roofdier uit de familie der katachtigen (Felidae). Van alle katachtigen is enkel de tijger groter. De grootte en de manen van het mannetje geven het dier een imposant uiterlijk, waardoor de leeuw in grote delen van de wereld bekend staat als de koning der dieren. In Europa heeft hij deze rol overigens pas in de loop van de Middeleeuwen overgenomen van de bruine beer.

De leeuw komt nog in bepaalde delen van Afrika voor en in een klein stukje van India, maar vroeger was hij ook algemeen in het Midden-Oosten en in Zuidoost-Europa. Hoewel het mannetje er met zijn manen heel indrukwekkend uitziet doen de vrouwtjes het meeste werk bij de jacht. Leeuwen leven in groepsverband (de enige katachtige die voornamelijk in sociale groepen leeft) en leeuwinnen gaan in de regel samen op jacht.

Toch het dier waar de meeste safarigangers voor komen. Vooral in Kruger en het Kalahari Park wonen al van oudsher grote groepen leeuwen maar ook in veel andere parken worden ze uitgezet. De Afrikaanse leeuw is vooral aan het eind van de middag actief. Het zijn territoriale dieren: dwz ze bakenen hun leefgebied af. Een familiegroep (ook wel 'pride' genoemd) van 1-3 mannetjes, en 10-15 vrouwtjes en babyleeuwtjes (welpen of cubs) kan zo een gebied van 40-400 km2 onder controle houden. Je zou het niet zeggen maar als ze jagen leveren hun aanvallen 4 van de 5 keer niets op. We raden je echter toch aan je auto of safari-voertuig niet te verlaten (is trouwens streng verboden..)

 

Buffels

big-five-buffalo.gif

 

De Afrikaanse buffel of kafferbuffel (Syncerus caffer) is een Afrikaans rund. De kafferbuffel heeft een slechte reputatie. Hij is onvoorspelbaar en kan gevaarlijk zijn voor jagers en mensen die te dichtbij komen, soms met de dood tot gevolg. Meestal loopt het dier echter weg bij gevaar.

De kafferbuffel is een grote, sterke buffel met korte poten, een gespierde nek en een grote kop met een brede snuit en grote oren. Het is het grootste holhoornige hoefdier van Afrika. Hij heeft een korte vacht. Volwassen kafferbuffels zijn meestal rood tot donkergrijs of zwart. Jongere dieren zijn meestal roodachtig bruin van kleur. De onderzijde en de kin zijn lichter van kleur, tot roomwit. De staart is lang en eindigt in een zwarte kwast. De oren zijn groot, rond en met kwastjes. Zowel mannetjes als vrouwtjes hebben zware, zijwaarts krullende hoorns. De hoorns zijn goede wapens tegen roofdieren. De grootte en vorm van de hoorns verschillen per regio, ondersoort, geslacht en leeftijd. Oude stieren hebben de grootste hoorns.

 

Het zichtvermogen van de kafferbuffel is vrij slecht ontwikkeld, en het gehoor matig, maar het dier heeft een sterke reukzin. Doordat de soort niet afhankelijk is van hun zicht, kunnen ook blinde dieren hoge leeftijden bereiken.

 

Buffels gaan per kudde. De Afrikaanse buffel is een vaak onderschat, indrukwekkend, bijna machtig dier. Met hun gewicht (tot 800 kg), hun grote scherpe hoorns en hun soms aggresieve natuur, vooral als ze de vrouwjes beschermen, zijn ze vaak gewoonweg gevaarlijk. Mannetjes trekken er soms alleen op uit maar doorgaans zie je een kudde, tot wel zo'n honderd dieren. Ook buffels bakenen hun gebied af, je treft ze meestal in de buurt van water, vooral in het droge seizoen. De meeste kuddes buffels zie je in Kruger en in de provincie Kwa Zulu Natal.

 

Luipaard

big-five-leopard.gif

Een cheetah of luipaard?

Cheetah's zijn verbazingwekkende dieren: slank, gestroomlijnd, en echte jagers. Je ziet ze vooral in Kruger en de parken eromheen, in KwaZulu Natal en het Kalahari Gemsbok Park. Cheetah's wegen zo'n 60 kilo zijn ca 80 cm hoog en tot 2 meter lang maar het meest ongelofelijke is hun snelheid: ze maken sprints tot wel 110 km/uur. Ze jagen vooral op jakhalzen en antilopes.
Luipaarden zijn kleiner, zwaarder en hebben een breder gezicht. Ze leven, als ze niet paren, alleen, jagen vooral 's nachts, klimmen als katten en slapen ook vaak in bomen. De meest verbreide vleeseter in Zuid Afrika, je ziet ze in de Noordprovincie, Mpumalanga, Swaziland, Lesotho, de bergen van Oost en Westkaap en KwaZulu Natal.

 

Neushoorns

 

big-five-rhino.gif

Neushoorns, zwart of wit heten hier Rhino's en zijn zoals overal grijs. De 'witte' neushoorn is groter, iets lichter grijs en heeft bredere lippen. (wide dus niet wit) De 'zwarte', of gewoon grijze dus, komt het meest voor, in Zuid Afrika vooral in Kruger, Kwa Zulu Natal en Swaziland. Een van de meest bedreigde diersoorten ook want vooral Aziaten denken dat de hoorn als medicijn of liefdesdrankje veel waard is. Neushoorns kunnen slecht zien, ruiken echter des te beter, je moet ze dan ook van de wind af benaderen. Buiten de paringstijd leven ze alleen en kunnen behoorlijk gevaarlijk met hun gewicht van 1000 kg of meer.
Echt dichtbij kom je dan ook niet, en met hun grijze kleur zijn ze soms moeilijk zichtbaar. Een goede telelens is dus handig.

 

 

Walvissen

 

Enorm, zelfs als ze, zoals gewoonlijk, grotendeels onder water zijn en je dus maar voor een deel kunt zien. De spuitende ademhaling, de kick om dicht bij dit fantastische dier te komen, een Whale-Watch-Cruise zul je niet licht vergeten. Zo tussen juni en november is het beste seizoen. Per boot kom je dichtbij maar ook vanaf de kust bij Hermanus, en eigenlijk de hele kust van Kaapstad tot Plettenberg Bay, kun je een flink deel van het jaar de walvissen (en dolfijnen) zien zwemmen.

big-five-walvis.gif
 

 

foto's: Guus Quaedvlieg
 
 
Bron: zuidafrikaonline.nl
wickepedia
Realtime website traffic tracker, online visitor stats and hit counter